Zamki Złotej Podkowy

Zamki „Złotej Podkowy” to trzy magnackie rezydencje na terenie Ukrainy, niegdyś wspaniałe siedziby polskich rodów: Olesko, Podhorce i Złoczów.

Olesko

Olesko leży 70 kilometrów od Lwowa, przy drodze Kijów-Czop. Zamek, na szczycie górującego nad okolicą wzgórza.

Pierwsza wzmianka o oleskim zamku pochodzi z 1327 roku. Wybudowany w stylu gotyckim, potem kilkakrotnie przebudowywany. Na początku XVII wieku we władaniu wojewody ruskiego Jana Daniłowicza, który przebudował surową twierdzę obronną, zamieniając ją w pełną wdzięku rezydencję mieszkalną w stylu włoskiego renesansu.

Jedna z trzech córek wojewody, Teofila wyszła za mąż za hetmana Jakuba Sobieskiego. W czasie wizyty u matki, w 1629 roku, Teofila urodziła na zamku syna, przyszłego króla Rzeczypospolitej, Jana III Sobieskiego.

Kiedy w 1682 r. król Jan III Sobieski odwiedził miejsce swego urodzenia, zobaczył ogromne zaniedbania. Odkupił zamek i starannie go odbudował, a miastu dał prawo do pięciu jarmarków. Szczególnie pięknie przyozdobiono komnatę na pierwszym piętrze, w której urodził się król. Para królewska uznała Olesko za swą reprezentacyjną rezydencję, a królowa Marysieńka bardzo często tu przebywała. Po śmierci Jana III Sobieskiego, Maria Kazimiera również często przybywała do Oleska.

Zamek często zmieniał właścicieli. Był w rękach największych polskich rodów magnackich: Koniecpolskich, Rzewuskich, Wiśniowieckich, Sobieskich, Daniłowiczów. W zależności od gospodarzy raz się podnosił, to znów upadał.

W XVIII i XIX w. dla Oleska przyszły złe czasy. Z zamku wywieziono zgromadzone przez poprzedników dzieła sztuki. Odbywały się tam liczne licytacje bankrutujących Rzewuskich.

W dwusetną rocznicę odsieczy wiedeńskiej, w 1863 r. zawiązał się Komitet Opieki nad Zamkiem w Olesku, który odkupił rezydencję od Zofii Lityńskiej. Komitet stworzyli wybitni Polacy, m.in. Jan Matejko, książęta Władysław Czartoryski i Eustachy Sanguszko oraz hrabia Jan Zamoyski. Dzięki wysiłkom wielu ludzi i datkom społeczeństwa, na kilka lat przed I wojną światową zamek odrestaurowano. Niestety, działania wojenne zniweczyły prace. Zamek zdobyli Rosjanie i kwaterując tam niszczyli go i rabowali. Później przewalały się przezeń tłumy ewakuowanej ludności.

Po I wojnie światowej zamek przez wiele lat stał pusty. Tuż przed 250. rocznicą bitwy pod Wiedniem, w 1933 r., znów wyzwoliła się aktywność społeczna i dzięki temu zgromadzono fundusze pozwalające na remont. W 1939 r. prace przerwał wybuch II wojny światowej.

Usunięcie z Oleska Polaków, w następstwie uchwał jałtańskich, spowodowało upadek rezydencji.

Zamek został odbudowany w latach 1970-1975. Od 1975 roku mieści się w nim filia Lwowskiej Galerii Sztuki.

 

 

Podhorce

10 kilometrów od Oleska leżą Podhorce, w których znajduje się XVII wieczna budowla rodu Koniecpolskich. Jest to przykład połączenia pałacu z zamkiem obronnym. Budowla zbudowana została na planie kwadratu 100×100 metrów.

Pierwsze polskie zapisy archiwalne o Podhorcach pochodzą z roku 1440. Wówczas Władysław Warneńczyk obdarował Podhorcami i Zahorcami Janusza Podhoreckiego herbu Belina. W 1633 r. nabył ją Stanisław Koniecpolski, ale jego wnuk, również Stanisław, w 1682 r. podarował Podhorce synowi króla – Jakubowi Sobieskiemu.

Stanisław Koniecpolski upodobał sobie to miejsce i zbudował zamek, nazywany ze względu na bogactwo i otaczający go przepych Wersalem Podola. Budowniczy był człowiekiem bardzo majętnym. Był namiętnym podróżnikiem, zachwycała go architektura zamków północnych Włoch i Francji, a zwłaszcza pałaców nad Loarą. Tam przyszła mu myśl, aby jeden z takich cudów architektury wybudować na Podolu. Rezydencję wzniósł w tempie błyskawicznym, w latach 1637-1640.

Ranga zamku w Podhorcach wzrosła z chwilą, gdy stał się własnością Sobieskich. Zapełniono go wówczas wytwornymi sprzętami, dziełami sztuki, upiększono ogród. Gościli tu najznamienitsi obywatele Rzeczypospolitej, m.in. król Jan III z Marią Kazimierą i licznym dworem oraz dyplomaci i artyści.

Kolejny właściciel, Wacław Rzewuski, wybrał Podhorce na całoroczną stałą rezydencję. Zmienił formę architektoniczną pałacu, dobudowując mu jedną kondygnację, salom nadał nowy wystrój i charakter, zgromadził bogaty księgozbiór i wiele cennych dzieł sztuki, tworząc galerię malarstwa. Rzewuski stworzył w Podhorcach teatr nadworny. W latach 1752-1766 wzniósł barokowy kościół według projektu Karola Romanusa, przypominający w miniaturze Bazylikę św. Piotra w Rzymie. Usytuował go naprzeciwko pałacu na końcu długiej lipowej alei. Kościół ma kształt rotundy, z przepiękną wyniosłą kopułą.

Kres świetności tamtejszego pałacu przyniosły rozbiory Polski. Podhorce trafiły w ręce Austriaków. Po śmierci Wacława Rzewuskiego były kilkakrotnie licytowane. Wyprzedawano za bezcen najwartościowsze rzeczy. Z czasem doprowadzono ten zamek niemal do ruiny. Leon Rzewuski, powróciwszy z emigracji w 1833 r., chcąc ocalić dzieło przodków, poddał pałac remontowi i przywrócił salom zamkowym ich dawny wystrój. Na ścianach ponownie zawisły portrety poprzednich właścicieli oraz znamienitych obywateli Rzeczypospolitej: Koniecpolskich, Sobieskich, Rzewuskich, Sanguszków, Augusta III i jego żony, Sapiehów, Czartoryskich itp.

Po nie mającym potomstwa Leonie Rzewuskim zamek odziedziczyli Sanguszkowie i kontynuowali dzieło odbudowy. Starannie utrzymany pałac i park przetrwały do 1914 roku. Wybuch wojny spowodował, że znalazł się w strefie przyfrontowej. Służył w tym czasie wielokrotnie jako siedziba sztabów i miejsce kwaterunku przemieszczających się wojsk carskich, austriacko-węgierskich, pruskich, ukraińskich i sowieckich.

Po wojnie Sanguszkowie byli jedną z najbogatszych rodzin w II Rzeczypospolitej. Posiadali dwa wielkie majątki ziemskie – w Gumniskach pod Tarnowem i Podhorce. Na początku II wojny Roman Sanguszko wywiózł za granicę najcenniejsze dzieła zgromadzone w rezydencji, które ostatecznie zostały wywiezione do Brazylii. II wojna światowa spowodowała kompletne spustoszenie pałacu. Został doszczętnie wyszabrowany.

Dziś sale są w rozpaczliwym stanie – puste, poobijane mury. Od 1997 roku w posiadaniu Lwowskiej Galerii Obrazów. Zamek jest ciągle remontowany. W budynku zwiedzającym udostępnione zostały tylko podziemia i parter. Można spacerować się po dziedzińcu, fortyfikacjach i parku.

Złoczów

Złoczów leży 70 km na wschód od Lwowa. Nazwę miejscowości łączy się ze złotymi łanami zbóż, rosnącymi wokół niej na żyznych czarnoziemach Ukrainy.

Wraz z dobrami w 1592 r. nabył Złoczów Marek Sobieski. Syn Marka, Jakub, ojciec króla Jana III w latach 1634-1636 ufortyfikował Złoczów i w miejscu dawnej, drewnianej warowni postawił murowany zamek.

Jan III Sobieski, odziedziczył zamek zniszczony w wojnach kozackich. Odnowił go, wzmocnił i ozdobił. Często w nim przebywał, mimo że jego ulubioną rezydencją był zamek w Żółkwi. W Złoczowie zakładał obozy, śledził ruchy nieprzyjacielskie i z tego miasta wyruszał na wyprawy wojenne.

Po śmierci Jana III Sobieskiego zamek odziedziczył syn Konstanty, a następnie Jakub Sobieski. Po nich przeszedł na własność Radziwiłłów. Zaniedbany podupadł. W 1801 r. Złoczów wraz z zamkiem nabył na licytacji Łukasz hr. Komarnicki, który odrestaurował warownię znajdującą się w stanie bliskim ruiny i w niej zamieszkał. Jego syn, Aleksander, w 1834 r. wydzierżawił zamek na koszary. W 1872 r. nabył go rząd austriacki i przeznaczył na więzienie.

W latach II Rzeczypospolitej Złoczów rozrósł się i wypiękniał, zwłaszcza w okresie, gdy burmistrzem miasta był adwokat dr Kazimierz Moszyński. Z każdego wyjazdu zagranicznego przywoził książki i foldery ogrodnicze. Z jego inicjatywy pozakładano na wielu skwerach i placykach wymuskane angielskie trawniki. Do 1939 r. zamek był własnością państwa polskiego.

Podczas II wojny światowej w zamku znajdowało się więzienie NKWD, w którym zamordowano wielu przedstawicieli miejscowej ludności.

W skład zamku wchodzą dwa budynki pałacowe. Pierwszy to tzw. duży pałac o wymiarach 72х22 metry. Budynek jest odrestaurowany. Mieści się w nim muzeum. W sumie jest tam 550 eksponatów, w tym 122 obrazy, stara broń i kilimy, związane głównie z historią zamku i Złoczowa. Na wprost bramy stoi wytworny i lekki chiński pawilon z bogatymi zbiorami sztuki Wschodu. W dobrze utrzymanym parku alejki i posągi. (Mirosław Sznajder)

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s